การส่งยานอวกาศพร้อมนักบินอวกาศในภารกิจเสินโจว-23 (Shenzhou-23) เป็นอีกก้าวสำคัญของโครงการสถานีอวกาศเทียนกง และยังสะท้อนพัฒนาการของระบบคัดเลือกบุคลากรอวกาศของจีนที่แตกต่างจากเดิม ด้วยการเปิดรับผู้เชี่ยวชาญจากหลากหลายสาขา และเปิดให้บุคลากรจากฮ่องกงก้าวเข้าสู่ภารกิจอวกาศเป็นครั้งแรก
นักบินอวกาศภารกิจเสินโจว-23 ประกอบด้วย จู หยางจู้ (Zhu Yangzhu) ทำหน้าที่ผู้บัญชาการภารกิจ จาง จื้อหยวน (Zhang Zhiyuan) และ หลี่ เจียอิ๋ง หรือ ไล่ กาอิง (Li Jiaying / Lai Ka-ying) ซึ่งสร้างประวัติศาสตร์ในฐานะนักบินอวกาศจากฮ่องกงคนแรกที่ได้ปฏิบัติภารกิจจริงในอวกาศ
จุดที่น่าสนใจคือ หากย้อนกลับไปในยุคแรกของโครงการอวกาศจีน การคัดเลือกนักบินอวกาศแทบจำกัดอยู่ในกลุ่มนักบินกองทัพอากาศที่มีสมรรถนะร่างกายสูงและประสบการณ์การบินระดับสูง แต่ในระยะหลัง จีนปรับโมเดลการคัดเลือกนักบินอวกาศให้สอดรับกับภารกิจอวกาศยุคใหม่ โดยให้ความสำคัญกับทีมนักบินอวกาศที่เป็น“ทีมผู้เชี่ยวชาญ” ที่สามารถทำงานวิจัย ปฏิบัติการทางด้านเทคนิค และบริหารภารกิจบนสถานีอวกาศได้อย่างครบวงจร
การเปลี่ยนผ่านนี้เห็นได้ชัดจากทีมนักบินอวกาศเสินโจว-23 ที่ผสมผสานระหว่างนักบินอวกาศที่มีประสบการณ์กับบุคลากรรุ่นใหม่ โดยจู หยางจู้ เคยร่วมภารกิจเสินโจว-16 มาก่อน ขณะที่อีกสองคนเป็นนักบินอวกาศหน้าใหม่ สะท้อนแนวทาง “ถ่ายทอดประสบการณ์ระหว่างรุ่น” ของโครงการอวกาศจีน
กรณีของหลี่ เจียอิ๋ง ถือเป็นภาพสะท้อนที่ชัดเจนที่สุดของระบบคัดเลือกยุคใหม่ของจีน สำนักข่าวซินหัว รายงานว่า เธอสมัครเข้าสู่กระบวนการคัดเลือกนักบินอวกาศรุ่นที่ 4 ของจีนในปี 2022 ซึ่งเปิดรับผู้สมัครจากฮ่องกงและมาเก๊าเป็นครั้งแรก และถือเป็นการขยายฐานบุคลากรด้านอวกาศนอกจากจีนแผ่นดินใหญ่
เส้นทางสู่การเป็นนักบินอวกาศไม่ได้ง่าย ผู้สมัครต้องผ่านกระบวนการคัดเลือก 3 รอบ ได้แก่ การคัดกรองเบื้องต้น การคัดเลือกรอบลึก และการคัดเลือกรอบสุดท้าย โดยประเมินทั้งด้านร่างกาย จิตวิทยา ความรู้ทางเทคนิค และศักยภาพการทำงานในสภาพแวดล้อมสุดขั้ว
หนึ่งในการทดสอบที่เข้มข้นคือ การรับแรง G (Gravitational force) ผ่านเครื่องหมุนเหวี่ยงความเร็วสูง ซึ่งจำลองแรงกดมหาศาลขณะปล่อยยานขึ้นสู่อวกาศ นอกจากนี้ยังมีการทดสอบภาวะอดนอน การทำงานในพื้นที่ปิดเป็นเวลานาน การจำลองสถานการณ์เอาตัวรอดในพื้นที่ห่างไกล เช่น ป่าและพื้นที่ทุรกันดาร ตลอดจนการประเมินความสามารถในการทำงานเป็นทีมภายใต้ความกดดันสูง
สำหรับนักบินอวกาศยุคใหม่ ความแข็งแรงทางร่างกายเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพออีกต่อไป เพราะภารกิจบนสถานีอวกาศต้องอาศัยทักษะเชิงเทคนิคและความแม่นยำสูง ทั้งการใช้อุปกรณ์ทดลองทางวิทยาศาสตร์ การปฏิบัติงานในระบบปิด และการรับมือเหตุฉุกเฉิน โดยหลี่ เจียอิ๋ง ผ่านการฝึก 8 หมวดหลัก อาทิ การใช้งานระบบยาน การปฏิบัติภารกิจบนสถานีอวกาศ การเอาตัวรอด และการรับมือเหตุการณ์ไม่คาดคิด รวมเวลาการฝึกนับพันชั่วโมง ก่อนผ่านการรับรองให้เข้าร่วมภารกิจจริง
การคัดเลือกทีมนักบินอวกาศเสินโจว-23 ครั้งนี้ จึงแสดงให้เห็นว่า จีนกำลังปรับยุทธศาสตร์อวกาศ โดยขยายฐานกำลังคนด้านอวกาศเพื่อเตรียมพร้อมบุคลากรสำหรับภารกิจอวกาศในอนาคต ตามยุทธศาสตร์อวกาศของจีนในระยะยาว ทั้งการขยายบทบาทของสถานีอวกาศเทียนกง และเป้าหมายส่งมนุษย์ไปดวงจันทร์ภายในปีค.ศ. 2030
บทความ : ประวีณมัย บ่ายคล้อย
ภาพ : Xinhua
