นักวิชาการจีนชี้ “ประชาธิปไตยที่ประชาชนมีส่วนร่วมทั้งกระบวนการ
( Whole-Process People’s Democracy is the Most Extensive, Most Genuine, and Most Effective Form of Democracy ) เน้นการมีส่วนร่วมของประชาชน ตั้งแต่การเลือกตั้ง การปรึกษาหารือ ไปจนถึงการตรวจสอบรัฐบาล
ศาสตราจารย์หาน ตงหลิน ( Professor Han Donglin ) จากมหาวิทยาลัยเหรินหมินแห่งประเทศจีน (Renmin University of China) อธิบายแนวคิด “ประชาธิปไตยประชาชนในกระบวนการทั้งหมด” (Whole-Process People’s Democracy) อธิบายว่า เป็นแนวคิดที่จีนพัฒนาขึ้นจากบริบททางประวัติศาสตร์และสังคมของจีน เป็นแนวคิดประชาธิปไตยตามระบบการปกครองของจีน ที่ให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของประชาชนในทุกขั้นตอนของการบริหารประเทศ
ศาสตราจารย์ Han กล่าวว่า จีนมองว่าประชาธิปไตยไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการเลือกตั้งหรือการลงคะแนนเสียงเท่านั้น แต่ควรพิจารณาจากผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริงต่อประชาชน เช่น คุณภาพชีวิต การพัฒนาเศรษฐกิจ และความสามารถของรัฐบาลในการตอบสนองต่อความต้องการของประชาชน
“ประชาธิปไตยไม่ได้มีเพียงรูปแบบเดียว แต่แต่ละประเทศสามารถพัฒนารูปแบบที่เหมาะสมกับประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และเงื่อนไขของตนเอง” ศาสตราจารย์หาน กล่าว
การเลือกตั้ง: จุดเริ่มต้นของการมีส่วนร่วมของประชาชน
ศาสตราจารย์หาน อธิบายว่า การเลือกตั้งเป็นหนึ่งในองค์ประกอบสำคัญของประชาธิปไตยจีน โดยยกตัวอย่างการเลือกตั้งระดับรากฐาน เช่น การเลือกตั้งคณะกรรมการหมู่บ้านในชนบท (Village Committee Election) และคณะกรรมการชุมชนเมือง (Residents’ Committee Election)
หลังจากจีนเริ่มการปฏิรูปและเปิดประเทศ การเลือกตั้งระดับหมู่บ้านได้รับการพัฒนา โดยประชาชนในพื้นที่มีสิทธิเลือกผู้แทนของตนเอง เพื่อเข้ามาบริหารจัดการกิจการชุมชน
ศาสตราจารย์ Han ระบุว่า การเลือกตั้งในระดับชนบทมีความท้าทาย เช่น ปัญหาแรงงานย้ายถิ่น (Migrant Workers) ซึ่งประชาชนจำนวนมากจากพื้นที่ชนบทเดินทางไปทำงานในเมือง ทำให้การเข้าร่วมเลือกตั้งในพื้นที่บ้านเกิดมีข้อจำกัด
ระบบ “หฮู่ฮู่” กับความท้าทายของการมีส่วนร่วมทางการเมือง
หนึ่งในประเด็นที่มีการหารือคือ ระบบทะเบียนบ้านของจีน ”ฮู่โข่ว” (Hukou System) ซึ่งมีผลต่อการลงทะเบียนเลือกตั้งและสิทธิทางสังคมของประชาชน
ศาสตราจารย์หาน อธิบายว่า แรงงานชนบทจำนวนมากยังคงมีทะเบียนบ้านอยู่ในพื้นที่เดิม แม้ว่าจะทำงานในเมือง เนื่องจากการเปลี่ยนฮู่โข่วจากชนบทเป็นเมืองอาจเกี่ยวข้องกับสิทธิด้านที่ดิน
ผู้ถือฮู่โข่วชนบทมีสิทธิใช้ประโยชน์จากที่ดินภายใต้ระบบกรรมสิทธิ์ร่วมของชุมชน และสามารถได้รับรายได้จากการให้เช่าหรือโอนสิทธิการใช้ประโยชน์ในบางกรณี
NPC: สภาผู้แทนประชาชนแห่งชาติและบทบาทด้านนิติบัญญัติ
ศาสตราจารย์ Han กล่าวถึงบทบาทของ สภาผู้แทนประชาชนแห่งชาติ (National People’s Congress: NPC) ว่า เป็นองค์กรอำนาจรัฐสูงสุดตามรัฐธรรมนูญของจีน มีหน้าที่สำคัญด้านนิติบัญญัติ การอนุมัติผู้นำระดับต่าง ๆ และการกำกับตรวจสอบรัฐบาล
สมาชิก NPC มาจากกระบวนการเลือกตั้งหลายระดับ โดยประชาชนจะเลือกผู้แทนในระดับท้องถิ่น ก่อนที่จะมีการเลือกผู้แทนในระดับที่สูงขึ้นตามลำดับ
นอกจากการออกกฎหมายแล้ว NPC ยังมีคณะกรรมาธิการเฉพาะด้าน เช่น ด้านเศรษฐกิจ การต่างประเทศ และสาธารณสุข เพื่อทำหน้าที่ติดตามและตรวจสอบการทำงานของรัฐบาล
CPPCC: กลไกประชาธิปไตยแบบปรึกษาหารือ
นอกจากประชาธิปไตยผ่านการเลือกตั้งแล้ว ศาสตราจารย์ Han ยังอธิบายถึงบทบาทของ สภาที่ปรึกษาการเมืองประชาชนจีน (Chinese People’s Political Consultative Conference: CPPCC) ซึ่งเป็นกลไกสำคัญของแนวคิด ประชาธิปไตยแบบปรึกษาหารือ (Deliberative Democracy)
ศาสตราจารย์ Han อธิบายว่า CPPCC มีบทบาทสำคัญในการก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน และหลังจากมีการจัดตั้ง NPC ในปี 1954 ได้เปลี่ยนบทบาทมาเป็นเวทีสำหรับการปรึกษาหารือทางการเมือง
CPPCC มีสมาชิกจากหลายภาคส่วน เช่น นักวิชาการ ผู้ประกอบการ ตัวแทนสังคม และบุคคลจากวงการศิลปะและวัฒนธรรม โดยหนึ่งในบุคคลที่เคยดำรงตำแหน่งสมาชิก CPPCC คือ ”เฉินหลง“ (Jackie Chan)
ตัวแทนจากไต้หวันใน CPPCC และ NPC
น.ส.มณีนาถ อ่อนพรรณา ผู้สื่อข่าวจากไทย ตั้งคำถามว่าช่วงแรก CPPCC มีตัวแทนจากไต้หวัน หรือไม่
ศาสตราจารย์ Han กล่าวว่า ประเด็นนี้มีความซับซ้อน หลังสงครามกลางเมืองจีน ฝ่ายก๊กมินตั๋งได้ย้ายฐานไปยังไต้หวัน
ปัจจุบันมีบุคคลที่มีภูมิหลังจากไต้หวันที่อาศัยและทำงานในจีนแผ่นดินใหญ่บางส่วน ซึ่งดำรงตำแหน่งสมาชิก CPPCC และมีผู้แทนที่มีภูมิหลังจากไต้หวันใน NPC ตามระบบการคัดเลือกของจีน
กลุ่มดังกล่าวส่วนใหญ่เป็นนักธุรกิจหรือผู้ประกอบการจากไต้หวันที่เข้ามาลงทุนในจีน เช่น ในเมืองเซี่ยงไฮ้ มณฑลเจียงซู และพื้นที่อุตสาหกรรมต่าง ๆ
แนวคิดประชาธิปไตยจีน: การเลือกตั้ง การบริหารจัดการ และการตรวจสอบ
ศาสตราจารย์ Han สรุปว่า แนวคิดประชาธิปไตยจีนประกอบด้วยหลายมิติ ได้แก่
* Voting Democracy — การเลือกตั้งและการเลือกผู้แทน
* Democratic Management — การมีส่วนร่วมของประชาชนในการบริหารจัดการ
* Deliberative Democracy — การปรึกษาหารือเพื่อกำหนดนโยบาย
* Democratic Oversight — การตรวจสอบและกำกับการทำงานของรัฐบาล
โดยจีนเรียกรวมแนวคิดนี้ว่า “Whole-Process People’s Democracy” หรือ “ประชาธิปไตยที่ประชาชนมีส่วนร่วมในกระบวนการทั้งหมด”
ศาสตราจารย์ Han กล่าวว่า เป้าหมายสำคัญคือการทำให้ประชาชนมีส่วนร่วมตั้งแต่การกำหนดวาระ การตัดสินใจ การดำเนินนโยบาย ไปจนถึงการประเมินผล เพื่อให้ระบบการบริหารประเทศสามารถตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น.
ภาพ-ข่าว : มณีนาถ อ่อนพรรณา กรุงปักกิ่ง
