ความสัมพันธ์ระหว่างจีนและสหรัฐอเมริกา กำลังถูกนิยามใหม่ผ่านแนวคิดที่จีนเรียกว่า “ความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์ที่สร้างสรรค์และมั่นคง” (constructive strategic stability) แนวคิดนี้ปรากฏชัดหลังการพบกันของประธานาธิบดีสี จิ้นผิงและประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ที่กรุงปักกิ่ง ซึ่งสะท้อนทิศทางใหม่ของนโยบายความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของจีนต่อสหรัฐอเมริกา
สาระสำคัญของแนวคิดนี้ คือ การทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างสองมหาอำนาจ “แข่งขันกันได้โดยไม่ปะทะ” และ “มีความแตกต่างได้โดยไม่แตกหัก” ซึ่งถือเป็นความพยายามของจีนในการสร้างกรอบอธิบายความสัมพันธ์รูปแบบใหม่ ที่ต่างจากแนวทาง “การแข่งขันเชิงยุทธศาสตร์” (strategic competition) ที่สหรัฐใช้มาโดยตลอดในช่วงหลายปีที่ผ่านมา
บทบรรณาธิการของ Global Times ระบุว่าแก่นของแนวคิดนี้อยู่ที่ “เสถียรภาพ 4 ประการ” ได้แก่ ความร่วมมือเชิงบวก การแข่งขันอย่างเหมาะสม การบริหารความแตกต่าง และการรักษาสันติภาพอย่างยั่งยืน กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ จีนพยายามส่งสารว่าความสัมพันธ์จีน–สหรัฐไม่ควรถูกตีกรอบด้วยแนวคิดแบบสงครามเย็นที่มองอีกฝ่ายเป็นภัยคุกคาม
ในมุมของจีน ความสัมพันธ์จีน-สหรัฐไม่ใช่เกมที่ฝ่ายหนึ่งได้ อีกฝ่ายต้องเสีย แต่เป็นความสัมพันธ์ที่ต้องอาศัยการจัดการอย่างระมัดระวัง เพราะผลกระทบไม่ได้จำกัดอยู่แค่สองประเทศ แต่ยังส่งผลต่อเสถียรภาพเศรษฐกิจ การเมือง และความมั่นคงของโลก
Xie Feng เอกอัครราชทูตจีนประจำสหรัฐฯ กล่าวว่า ในโลกที่เต็มไปด้วยความผันผวน ความสัมพันธ์จีน–สหรัฐมี “คุณค่าเชิงยุทธศาสตร์” มากกว่าที่เคย และเสถียรภาพของความสัมพันธ์นี้ไม่เพียงตอบโจทย์ผลประโยชน์ของประชาชนทั้งสองประเทศ แต่ยังเป็นความคาดหวังของประชาคมโลก โดยควรยึดความพยายาม “ลดความตึงเครียดเชิงโครงสร้างโดยร่วมกันบริหารจัดการ” มากกว่าการตอบโต้และเผชิญหน้า
ในประเด็นเศรษฐกิจ จีนยังคงเรียกร้องให้สหรัฐยกเลิกมาตรการภาษีและข้อจำกัดฝ่ายเดียว โดยย้ำว่าสงครามการค้าไม่มีผู้ชนะ ขณะที่ในประเด็นเทคโนโลยี โดยเฉพาะปัญญาประดิษฐ์ (AI) แม้จีนยอมรับว่าการแข่งขันเป็นเรื่องธรรมชาติ แต่ก็ไม่ต้องการให้โลกเข้าสู่สภาวะ “ม่านเหล็กทางเทคโนโลยี” หรือการแข่งขันแบบสงครามเย็นยุคใหม่
คำถามสำคัญคือ สหรัฐจะยอมรับแนวคิดนี้ในระดับใด แม้มีสัญญาณเชิงบวกจากการพบปะระดับผู้นำ แต่ประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์จีน–สหรัฐชี้ให้เห็นว่า ความไว้วางใจเชิงยุทธศาสตร์เป็นสิ่งเปราะบาง การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองภายในสหรัฐ การแข่งขันด้านเทคโนโลยี และความขัดแย้งด้านภูมิรัฐศาสตร์ อาจทำให้บรรยากาศเปลี่ยนแปลงได้อย่างรวดเร็ว
ท้ายที่สุด แนวคิด “ความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์ที่สร้างสรรค์และมั่นคง” จึงเป็นทั้งโอกาสและบททดสอบ หากทั้งจีนและสหรัฐสามารถเดินหน้าความสัมพันธ์ตามแนวคิดนี้ได้ ก็จะช่วยขยายพื้นที่ความร่วมมือ ลดพื้นที่ความขัดแย้ง และบริหารความแตกต่างอย่างสร้างสรรค์ เป็นก้าวใหม่ของความสัมพันธ์จีน-สหรัฐที่มั่นคงในระยะยาว
บทความ : ประวีณมัย บ่ายคล้อย
อ้างอิง : Global Times / CGTN
ภาพ : CGTN
